को थिए त ती नवयुवक ? ती युवक अरु कोहि नभएर नरेन्द्रनाथ थिए । कालान्तरमा ती युवक नै कालजयी भएर स्वामी विवेकानन्द का नामले विश्वविख्यात भए । उनको जन्म कोलकाता सिमला क्षेत्रका नामि दत्त परिवारमा भएको थियो । उनका पिता श्री विश्वनाथ दत्त वकिल थिए । विभिन्न बिषयहरुमा उनको राम्रो अध्ययन थियो । उनकी पत्निको नाम थियो श्रीमती भुवनेश्वरी देवि । तिनी रानिझैं गरिमामयी देखिन्थिन एवं तिनको व्यवहार पनि उस्तै गरिमामय थियो । सबैले तिनको आदर गर्थे ।
१२ जनवरी १८६३ मा तिनको गर्भबाट प्रथम पुत्रको जन्म भयो अनि पुत्रको नामाकरण भयो नरेन्द्रनाथ ।
बाल्यकालमा नरेन्द्र निकै चन्चल थिए र उनलाइ सम्हाल्नु भुवनेश्वरीलाई निकै गार्हो पर्थ्यो तर पछि तिनले के थाहा पाइन भने जयिबेला नरेन्द्र अत्याधिक चन्चल हुने गर्थे त्यति बेला उनको शिरमा चिसो पानी हालेर कानमा शिवजिको नाम सुनायो भने उनी एकदम शान्त हुन्छन भनेर ; यसैकारण कैयोंपल्ट उनलाइ नियन्त्रणमा ल्याउन भनेर तिनले यो उपायको सहायता लिइन ।
बालक नरेन्द्रले आफ्नी आमाबाट धेरै आध्यात्मिक कुराहरु सिकेका थिए , कारण उनकी आमाले उनलाइ महाभारत तथा रामायणबाट धेरै कथाहरु सुनाउने गर्थिन । रामचन्द्रजिको कथा सुन्न नरेन्द्रले औधी मन पराउथे । एकदिन उनले माटोले बनेको राम - सिताको युगल मुर्ती किने अनि फुलपातिले त्यसको पुजा गर्न थाले । एकपटक उनी केराबारिमा धेरैबेरसम्म हनुमानको दर्शन गर्ने अभिलाषा लिएर बसिरहे, कारण उनले कहिँकतै सुनेका थिए यस्तो स्थान हनुमानजिको प्रीय स्थल हुन्छ भनेर ।
उनलाइ ध्यानमा मग्न हुने खेल पनि अति मन पर्थ्यो । उनी आफ्ना एक दुई जना संगिहरुलाइ लिएर कुनै एकान्त स्थलमा जान्थे अनि उनिहरुसंग मिलेर सीता - राम वा शिवजिको मुर्तिको अगाडि मुखेन्जिमा बस्थे । त्यसबेला ध्यान गर्दा उनी भगवानको गहिरो चिन्तन गर्ने गगर्थे। जतिबेला उनी ईश्वरको ध्यान मग्नतामा हुन्थे , त्यतिबेला आफ्नो छेउछाउका कुनै कुराको पनि ख्याल रहँदैनथ्यो । एकदिन ध्यान गर्दा एउटा नाग सुल्सुलाउँदै उनको छेउमा आइपुग्यो । त्यहाँ भएका सबै केटाकेटिहरुले सुइँकुच्चा ठोके , तर यहि बसिरहे । उनिहरुले उनलाइ धेरैपटक बोलाए , तर उनले केही सुनेनन । केहिबेरपछी नाग त्यहाँबाट गयो । पछि आमा - बाबुले " तँ किन भागिनस " भनेर उनलाइ सोध्दा उनले भने , " मलाई नाग देवताको बारेमा पत्तै लागेन । म त भगवानको ध्यान गर्दा आनन्दमा डुबेको थिएँ । "
जब कुनै पनि साधु उनको घरमा आउथे, तब उनी निकै खुसी हुन्थे । कहिलेकाँही त उनले उनिहरुलाइ दामी सामानहरु पनि दिने गर्थे । एकपल्ट त उनले आफुले लगाएको नयाँ लुगा नै एकजना साधुलाइ दिए । यस घटना पछि जब कुनै पनि साधु उनको घरमा आउथे, तब उनलाइ एउटा कोठामा थुनेर राखिन्थ्यो । थुनिएको बेला यदि संयोगबस उनको नजर कुनै साधुमा पर्यो भने उनले साधुको लागि झ्यालबाट सामान खसालिदिन्थे । कहिलेकाहीँ त उनले भन्ने पनि गर्थे , एकदिन उनी पनि साधु बन्नेछन भनेर ।
उल्लेख भैसकेको छ - नरेन्द्रका पिता वकिल थिए । वकिल भएकाले उनिलाइ सबै जाती समुदायका मानिसहरु भेट्न आउथे । त्यसबेला भारतबर्षमा अस्पृष्यताको ठूलो राज थियो । बर्तमान समयमा पनि भारतबर्ष अस्पृष्यताको बन्धनबाट मुक्त हुन सकेको छैन । झन उनको पालामा भारतवर्षको अवस्था अस्पृष्यताको सम्बन्धमा कस्तो थियो होला सहजै अनुमान लाउन सकिन्छ । यहि अस्पृष्यता सम्बन्धी रितिरिवाज पालन गर्नु पर्ने हुँदा उनले आफुलाइ भेट्न आएका जाती - समुदाय बिच हिन्दु , मुसलमान वा अरु कुनै पनि जाती छ भने , जाती अनुसार उनिहरुलाइ सत्कार स्वरुप धुम्रपानका लागि हुक्का दिंदा एउटै हुक्का नदिएर हिन्दुलाइ हिन्दुद्वारा प्रयोग गरिने अनि यसै अनुरुप मुसलमानलाइ मुसलमानद्वारा प्रयोग गरिन्वगरिने भिन्न भिन्न हुक्का दिने गर्थे । भोजन गराउदा पनि सबै जाती - समुदायलाइ एउटै ठाउँमा बसाएर गराइदैनथियो ; यसैकारण नरेन्द्रका लागि यो जाती - भेद एउटा ठूलो रहस्य थियो । हिन्दुले हिन्दुद्वारा प्रयोग गरिएको हुक्का मात्र प्रयोग गर्नु अनि यहि अनुरुप मुसलमानले मुसलमानद्वारा प्रयोग गरिएको हुक्का मात्र प्रयोग गर्नु को कारण के छ ? एउटा जातिले प्रयोग गरेको हुक्का अर्को जातिले प्रयोग गर्दा कुनै बिस्फोट हुन्छ र ? कि आकाश खस्छ ? यी प्रश्न को समाधान पाउन भनेर उनले एकदिन आफ्ना पिताजि कोठामा नभएको बेला सबै जातिद्वारा प्रयोग गरिएका हुक्का पालै पालो एक - एक गरि गुडगुडाए तर कुनै विस्फोट भएन , न त आकाश खस्यो । उनले हुक्का गुडगुडाएको बेला उनका पिताजी कोठामा पसे । उनलाइ हुक्का गुडगुडाएको देखेर पिताजिले यो के गरेको भनेर सोधे ।
उनले उत्तर दिए - " बाबा , यदि मैले जात - पात मानिनँ भने आकास खस्छ कि भनेर सबै हुक्का तानेको हुँ । " उत्तर सुनेर पिताजी जोडसंग हास्दै आफ्नो अध्ययन कक्षमा गए ।
No comments:
Post a Comment