पुर्बी नेपाली धर्तीमा भयो अरुणोदय - स्वामी योगानन्द

स्वामी आनन्द अरुणको बाल्यकाल बहिनिको साथमा 

स्वामी आनन्द अरुण सदगुरु ओशोसंग दीक्षा लिंदै

स्वामी आनन्द अरुण ओशो उपबन, पोखरामा

स्वामी आनन्द अरुण ओशो तपोबन , काठमाडौंमा 

स्वामी आनन्द अरुण ओशो जेतबन, लुम्बिनिमा

- स्वामी योगानन्द
सन १९४४ जून १६ को त्यो पबित्र दिन , आमा सुमित्रा देबिले सनातनसनातन पबित्र भुमी जनकपुरको लोहना गाँउमा एक बालकबालकलाइ जन्म दिइन जसको नाम राखियो , अरुण कुमार सिंह । अरुण यानी सुर्य देवता । अरुण कुमार सिंह पछि गएर सदगुरु ओशोको सानिध्यमा आएपछी ओशोका प्रथम नेपाली शिष्य स्वामी आनन्द अरुण बन्नुभयो र सदगुरु ओशोको ध्यान , प्रेम, मैत्री , करुणा र आनन्दको सन्देश लिएर विश्वको आध्यात्मिक आकाशको सुर्य जस्तै बनी हजारौं ब्यक्तिहरुको जिवनमा सुख र आनन्दको किरण छर्न पुग्नुभयो ।

          स्वामी आनन्द अरुणज्युको बुवाको नाम केदार प्रसाद सिंह हो । बुवा अत्यन्त सरल र इमान्दार हुनुहुन्थ्यो । केदार प्रसाद सिंह बि. पि. कोइरालाका निजि सचिव र पछि नेपाल सरकारका मातहतमा बडाहाकिम समेत हुनुभयो । वहाँ अत्यन्त सादा तर अत्यन्त शुद्ध र सफा जिवनयापन बिताउनुहुन्थ्यो जसको प्रभाव स्वामि आनन्द अरुणको जिवनमा पनि स्पष्ट देख्न पाइन्छ । आमा सुमित्रा देबि नेपाली बिध्यार्थी आन्दोलनमा सुरु देखि नै सकृय हुनुहुन्थ्यो र नेपालबाट सोभियत रुस जाने प्रथम नेपाली टोलिमा समेत समाबेश हुनुहुन्थ्यो। बुवा आमाका मात्र दुई सन्तान, एक छोरा र एक छोरी तथा उच्च राजनैतिक पृष्ठभुमी भएको घरमा राजनैतिक वातावरण त हुने नै भयो तर बालक अरुणमा त्यसको कुनै प्रभाव परेन । बरु सानै उमेर देखि एक प्रकार को अब्यक्त र अबुझ खोजको लागि वहाँको हृदय तडपिन थाल्यो । बुवा बडाहाकिम हुनुहुँदा नेपालका सुन्दर कुना कन्दरामा घुम्दा प्रकृति र एकान्तको सानिध्यमा वहाँ खुब रमाउनुहुन्थ्यो । बालक उमेरमा सुदुर पश्चिम नेपालको कुनै जिल्लामा बुवा बडाहाकिम रहँदा आफू र बहिनी महाकाली नदिको किनारमा तीन दिन बस्दा जिवनकै आनन्ददायक समय बिताएको स्वामिजिले बताउनु हुँदा हामि अहिले पनि रोमान्चित हुन्छौँ ।

          आफ्नो स्कुलकालको शिक्षा र त्यस पछि बि. एस्सि. सम्मको अध्ययन स्वामिजिले काठमाडौँबाट पूरा गर्नुभयो । पाठकहरुलाइ आश्चर्य लाग्न सक्छसक्छ, कर्णाली जलबिधुत आयोजनाको लागि सयौं उच्च प्राबिधिक जनशक्ति उत्पादन गर्न भारत सरकारबाट उपलब्ध छात्रवृत्तिमा भारतको पटना बिश्वबिद्धालयमा इश्वी सन १९६९ मा इन्जिनियरिङ अध्ययन सुरु गरि सन १९७४ मा अध्ययन पूरा गरेर स्वामिजी नेपाल फर्कनु भएको अहिले करिब चालीस बर्ष पुग्न थालेको छ , तर कर्णाली आयोजनाले एक पाइला पनि बामे सर्न सकेको छैन । नेपालले एक सय बर्ष अगाडि सन १९११ तिरै फर्पिङ्ग आयोजनाबाट ५०० किलोवाट विद्युत उत्पादन सुरु गरि एसियामै जलविद्युत उत्पादन गर्ने प्रथम राष्ट्र बन्न पुगेको थियो तर त्यस पछाडिका सय बर्षमा नेपाली शासक र राजनितीज्ञहरुले हामी माथी गरेको चरम अत्याचारको यो भन्दा अर्को नमुना के हुन सक्ला कि चालीस बर्ष अगाडि सुरु भएको कर्णाली जलविद्युत आयोजना आज सम्म पनि पूरा हुन त परै जाओस बामे सर्न पनि सकेको छैन ।

          भारतमा हाल करिब एक लाख पचास हजार मेघावाट विद्युत उत्पादन भैरहेछ । आणबिक, थर्मल, जलविद्युत साथै ग्लोबल वार्मिङ्गवार्मिङ्गबाट बच्न आजकल हरित उर्जाको नामले चर्चित हावाबाट निस्कने विद्युत, सौर्य उर्जा इत्यादिमा पनि भारतले निकै प्रगती गरिरहेकोछ , त्यस्तै केही बर्ष अगाडि संसारकै गरिब राष्ट्रराष्ट्रको रुपमा नाम कमाएको भुटानले हाल करिब दुई हजार मेघावाट विद्युत उत्पादन गरेर आफुलाइ चाहिएको भन्दा बढी विद्युत भारतलाइ बिक्री गरि करिब दश प्रतिशतको आर्थिक विकाश दर हासिल गरिरहेको छ । अझ छिमेकी चिनको त के कुरा गर्ने, सन २०१० को अन्त सम्ममा नौ लाख मेघावाट विद्युत उत्पादन गर्ने क्षमता बनाइ सकेको तथ्यांकहरुले देखाएका छन ।

          यहि सन्दर्भमा मलाइ ओशो तपोबनले सन २००९ को दशैंको अवसरमा गैर आवासिय नेपालीहरुको लागि आयोजना गरेको एउटा कार्यक्रमको सम्झना आउँछ । सो कार्यक्रममा बोल्दै स्वामी आनन्द अरुणले भन्नू भएको थियो " जलश्रोतको दोश्रो धनी देश नेपालमा नेपाली जनताहरु पिउने पानी नपाएर पिडित छन भने अपार जलविद्युत उत्पादनको सम्भाब्यता भएर पनि टुकि र मैनबत्ती बालेर रात बिताउन बाध्य छन , यस्तो अवस्थामा औद्योगिक विकासको त के कुरा गर्नु , विद्युतबिना उधोग धन्दा सबै चौपट छन । आज विश्वका हरेक नागरिकहरुले नैसर्गिक अधिकार जस्तै बनिसकेको बिजुलिको मुहार दिनको एकपटक देख्न पनि हरेक दिन चौध पन्ध्र घन्टा कुर्नु पर्ने बाध्यताबाट नेपाली जनता आक्रान्त छन । म स्वयं करिब चालीस बर्ष अगाडि कर्णाली जलविद्युत आयोजनाको लागि भारत पढ्न गएँ । करिब पाँछ बर्षको पढाइ सकेर नेपाल आएँ तर आयोजना सुरु भएन । आज म आफ्नो पैँतिस बर्षको इन्जिनियरिङ्ग पेशाबाटै करिब रिटायरमेण्टको नजिक छु तर कर्णाली आयोजना एक पाइला पनि अगाडि सरेको छैन । सायद मेरो जिवनकालमा कर्णाली आयोजनाको बिजुली देख्ने सपना पनि अधुरै रहला कि ? केही गर्ने आँट भएको ब्यक्ती देशको नेतृत्वमा आए नेपाललाइ अन्धकारबाट उज्यालो तिर लान सक्ने थियो । " स्वामिजिको यी आद्र वचन सुनी त्यहा उपस्थित गैर आवासिय नेपालिहरुका अगुवा कार्यकर्ता उपेन्द्र महतोले कर्णाली परियोजनालाइ पूरा गरेरै छाड्ने वचन दिएका थिए । अब, यो अत्यन्त धमिलो राजनितिक दाउपेचले ग्रसित नेपाली उर्जाक्षेत्रलाइ चिरेर स्वामिजिलाइ दिएको वचन पूरा गर्न महतोजिले सक्छ्न वा सक्दैनन त्यो चाहिँ भबिष्यले नै बताउला ।

          कर्णाली आयोजना त कहिलै सुरु भएन तर सोही आयोजनाको लागि भनेर इन्जिनियरिङ्ग पढ्न पटना पुग्नु भएका बिद्यार्थी अरुण कुमार सिंहको जिवनमा नयाँ आध्यात्मिक अध्याय भने सुरु भयो । स्वामिजिलाइ सानैदेखी साधु सन्त र जोगिहरु प्रती आकर्षण थियो । आफ्नो आध्यात्मिक मुमुक्षा शान्त पार्न त्यस बखत भारतमा नाम चलेका गुरु महात्माहरु जस्तै आनन्दमुर्ती, महर्षी महेश योगि, शिवान्न्दजीशिवान्न्दजी आदि संग दीक्षा पनि लिनुभयो तर कोहि संग पनि आन्तरिक तारतम्य मिल्न सकिरहेको थिएन त्यसैले बिषादको स्थितिमा थियो तबसम्म , जबसम्म तत्कालिन समयमा आचार्य रजनिश भनेर बिख्यात सदगुरु ओशोले वहाँको जिवनमा पाइला टेक्नुभएन । आचार्य रजनिशको प्रथम दर्शनमैं वहाँ प्रती समर्पित हुनु भएपछी अरुण कुमार सिंहको जिवनमा आध्यात्मिक पखेटा लाग्यो । सन १९७४ मा सदगुरु ओशो संग दीक्षा लिएपछी अरुण कुमार सिंहको ओशोले नामाकरण गरिदिनुभयो, स्वामी आनन्द अरुण । सोही समयमा इन्जियरिङ्गको अध्ययन सिध्याइ स्वामी आनन्द अरुण नेपाल फर्कनु भयो दुइवटा लक्ष्य लिएर, एक- इन्जिनियर बनि नेपाल आमाको सेवा गर्ने र दोश्रो सदगुरु ओशोको सन्देशलाइ नेपालभर फैलाउने । स्वामिजिले सोही बर्ष आफ्नै घर ताहाचलमा आशिष ध्यान केन्द्र खोल्नु भयो , आफू नियमित ध्यान गर्न थाल्नु भयो । बिहान केन्द्रमा नियमित ध्यान , दिउँसो सरकारी स्वामित्वको निर्माण संस्थान एन. सि. सि. एन. मा इन्जिनियरको रुपमा कार्य गर्न थाल्नु भयो । साँझको समयमा सदगुरु ओशोको साहित्य लिएर काठमाडौँका सडकमा निस्कन थाल्नुभयो र जिज्ञासु मुमुक्षुहरु समक्ष सदगुरु ओशोको सन्देश पुर्याउन थाल्नु भयो साथै समय समयमा ध्यान शिविरको माध्यमबाट ओशोले परिकल्पना गर्नुभएको नयाँ मनुष्यको खोजिमा साधकहरुलाइ ओशो नव सन्यासमा दीक्षा पनि दिन थाल्नुभयो । यसरी भयो नेपालमा ओशो मुभमेण्टको सुरुवात ।

          पश्चिमा उपभोक्तावादी दर्शनबाट प्रभावित नेपाली सरकारी यन्त्रमा रहेर सदगुरु ओशोको आध्यात्मिक सन्देश जन जनमा पुर्याउने कार्य सहज नहुने ठानी करिब दस बर्षको सरकारी सेवाबाट राजिनामा दिइ स्वामिजिले आफ्नै इन्जिनियरिङ्ग कन्सल्टेन्सी खोल्नुभयो । त्यही कन्सल्टेन्सि नेपालमा ओशो आश्रम र ध्यान केन्द्रहरुको निर्मानमानिर्माणमा अत्यन्त सहयोगी हुन थाल्यो । साथै त्यही कन्सल्टेन्सिको कमाइको माध्यमले स्वामिजिले आफू  र आफ्ना आश्रीत परिवारलाई पाल्नुभयो साथै सदगुरु ओशोको सन्देश कार्यमा खटिनको लागि खर्च पनि जुटाउनुभयो । अहिले स्वामिजिको कन्सल्टेन्सिले नेपालका ओशो आश्रमहरुको निर्माण नियन्त्रकको भुमिका खेलिरहेको छ , अब यहाँ भनिरहनु नपर्ला कि स्वामिजी यस कार्यको केन्द्रमा हुनुहुन्छ ।

          ओशोले कल्पना गर्नुभएको नया मनुष्यको नाम हो, जोर्बा दि बुद्ध । ग्रीक उपन्यासकार कजान जाकिसले एउटा प्रसिद्ध पुस्तक लेखेका छन जसको नाम छ , जोर्बा दि ग्रीक । जसमा जोर्बा भन्ने पात्र स्वयं त्यति धनी नभए पनि उसले जे पाउँछ त्यसमा मस्त हुन्छ , खान्छ , पिउँछ , नाच्छ , मस्तिमा जिउँछ । ओशोले आफ्नो नयाँ मनुष्य त्यही पात्रबाट लिनु भएको छ, ओशो भन्नुहुन्छ " मात्र जोर्बालाइ हेर्ने हो भने उ अधुरो छ किनकी मस्ती संग जीवन जिउने कला भए पनि ध्यान छैन , होस छैन । होस बिनाको मनुष्य भनेको जनावर जस्तै हो । होस ध्यानबाट मात्र सम्भव छ , त्यसैले म जोर्बा संंग बुद्धलाइ जोड्न चाहन्छु । जोर्बा - जिवनको प्रतीक , बुद्ध - ध्यानको प्रतिक । यस्तो नयाँ मनुष्यले मात्रै समाजलाइ केही दिन सक्नेछ । "

          परमात्माको कृपाले स्वामी आनन्द अरुणज्युको सानिध्यमा रहने मौका पाएका म लगाएतका मित्रहरुको अनुभव यो छ कि सदगुरु ओशोको नयाँ मनुष्य - जोर्बा दि बुद्धले स्वामिजिमा आएर साकार रुप लिएको छ ।

जय ओशो ! जय अरुण स्वामिजी !!